Melanina w oczach - do czego służy? Dlaczego jest ważna?

Melanina to pigment. Występuje w oczach, ale w skórze i we włosach. Choć mogłoby się wydawać, że skoro to pigment, to odpowiada jedynie za kolor, melanina pełni jeszcze kilka innych, istotnych funkcji. Jakie są jej główne zadania? Do czego służy melanina w oczach? Dlaczego jest ważna? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdziesz w naszym artykule. Sprawdź!

Co to jest melanina?

Zastanawiałeś się może kiedyś, dlaczego jedni mają ciemniejszą cerę i kruczoczarne włosy, a inni są bladzi i rudzi czy blond? To nie przypadek, lecz zasługa pewnej substancji, która działa w naszym ciele niczym naturalna farba. 

Mowa o melaninie. Melanina to ten składnik, wytwarzany przez specjalne komórki naszego organizmu, który decyduje o tym, jak wyglądamy - głowy, przez odcień skóry, aż po barwę oczu. Właśnie w tych tkankach znajdują się melanocyty: a melanina syntetyzowana jest w tych właśnie specjalistycznych komórkach.

Rodzaje melaniny

Co ciekawe, nie ma tylko jednej melaniny: dzieli się ona bowiem na aż 3 rodzaje. Wyróżniamy następujące odmiany:

- Eumelanina.

To ciemny pigment. Odpowiada za głębokie brązy i czerń, które to widzimy u osób o ciemniejszej karnacji.

- Feomelanina. 

To już nieco jaśniejsza wersja melaniny. Daje o sobie znać kolorami ciepłymi: od żółtego po intensywną czerwień.

- Neuromelanina. 

Najbardziej tajemniczy typ melaniny. Dlaczego? Znajduje się głęboko w naszym układzie nerwowym. Co ciekawe, im jesteśmy starsi, tym więcej jej mamy, choć naukowcy wciąż nie wiedzą, do czego dokładnie nam ona służy, ani dlaczego jej stężenie wzrasta wraz z wiekiem.

Ostatecznie to, co widzisz w lustrze, to wynik unikalnej mieszanki. Każdy z nas powstał z innego “przepisu” czy “receptury” - to właśnie ilość i wzajemne relacje, jakie są między poszczególnymi rodzajami melaniny sprawiają, że Twój wygląd jest jedyny w swoim rodzaju.

Gdzie występuje melanina?

Jak już wspomnieliśmy, melanina występuje w skórze i we włosach, jak również w oku. Przybliżymy teraz nieco, gdzie dokładnie znajdziesz melaninę w oku. To następujące typy komórek barwnikowych: 

- Upigmentowane komórki nabłonka barwnikowego siatkówki, czyli warstwa, która tworzy zewnętrzną warstwę siatkówki i oddziela ją od naczyniówki. (Retinal Pigment Epithelium, RPE).

- Melanocyty błony naczyniowej, które to znajdziesz w naczyniówce i w ciele rzęskowym.

Jakie funkcje pełni melanina? Dlaczego jest ważna?

Wiesz już, gdzie znajduje się melanina i jakie są jej rodzaje. Teraz pora na odpowiedź na najważniejsze pytanie: dlaczego melanina jest ważna?

- Ochrona przed promieniowaniem UV.

Melanina ma duży wpływ na zabezpieczanie oka przed szkodliwym promieniowaniem ultrafioletowym. Mimo że część promieni UV zostaje zatrzymana przez rogówkę i soczewkę, pewna ich ilość nadal dociera do głębszych struktur, gdzie może uszkadzać DNA komórek i sprzyjać uszkodzeniom siatkówki, jak również poparzeniom oka. Melanina pochłania promieniowanie UV, a tym samym ogranicza jego destrukcyjny wpływ na narząd wzroku.

- Ochrona przed stresem oksydacyjnym.

Melanina wykazuje także działanie antyoksydacyjne, dzięki czemu zmniejsza ryzyko uszkodzeń spowodowanych stresem oksydacyjnym. Uszkodzenia te mogą powstać w wyniku ekspozycji na światło słoneczne, a także poprzez procesy metaboliczne siatkówki. Reaktywne formy tlenu mogą prowadzić do degeneracji komórek nerwowych i nabłonka barwnikowego, co zwiększa ryzyko rozwoju zwyrodnienia plamki żółtej (AMD). U osób z ciemniejszą tęczówką, gdzie dominuje eumelanina, zdolność neutralizowania wolnych rodników jest większa, co równa się lepszej ochronie.

- Absorpcja nadmiaru światła. 

Kolejnym ważnym zadaniem melaniny jest pochłanianie światła, które nie zostało wykorzystane przez fotoreceptory siatkówki. Dzięki temu zmniejsza się wewnętrzne odbicie i rozpraszanie światła w gałce ocznej, co poprawia ostrość widzenia. Zwiększa to też kontrast widzianego obrazu. Melanina ogranicza także efekt olśnienia, co ma szczególne znaczenie w warunkach silnego nasłonecznienia, kiedy nadmiar światła może powodować dyskomfort i utrudniać prawidłowe widzenie.

Skąd bierze się melanina?

No, ale by melanina mogła pełnić te funkcje, musi przecież w jakiś sposób powstać czy dostać się do organizmu. Jak to się dzieje? 

Melaninę wytwarzają wspomniane już przez nas melanocyty. To wyspecjalizowane komórki znajdujące się przede wszystkim w warstwie podstawnej naskórka. Produkowany przez nie barwnik magazynowany jest w melanosomach, czyli drobnych pęcherzykach odpowiedzialnych za jego transport do wyżej położonych warstw skóry. Po dotarciu do keratynocytów melanina może rozpocząć pełnienie swojej roli ochronnej.

Proces jej powstawania, określany jako melanogeneza, obejmuje szereg reakcji chemicznych, w których kluczowe znaczenie ma aminokwas tyrozyna. To właśnie on, dzięki działaniu enzymu tyrozynazy, ulega przekształceniu w melaninę. Na przebieg i tempo tych przemian wpływają zarówno enzymy, jak i czynniki środowiskowe.

Ważną rolę pełnią hormony, takie jak alfa-MSH czy ACTH, a także niektóre witaminy (A i z grupy B) oraz pierwiastki, m.in. żelazo i wapń. Możesz zaobserwować, że Twoja skóra ciemnieje od opalania - ponieważ UV ma wpływ na zwiększenie produkcji melaniny. 

Skąd bierze się kolor oczu? Ilość melaniny w oczach

Masz już komplet informacji o melaninie. Na koniec podpowiemy jeszcze, jaki wpływ ma ona na kolor Twoich oczu. 

- Jeśli jesteś posiadaczem jasnych oczu, np. niebieskich, w Twoich tęczówkach znajduje się głównie feomelanina. Niestety, ale w związku z tym jesteś bardziej podatny na szkodliwe działanie UV i występuje u Ciebie większe ryzyko rozwoju AMD. 

- Jeśli Twoje oczy są ciemne, np. piwne czy brązowe, masz nieco więcej szczęścia pod względem UV. Twoje tęczówki są bogate w eumelaninę, co chroni Twoje oczy przed promieniowaniem w wysokim stopniu. Ochrona przed stresem oksydacyjnym również jest u Ciebie wyższa. Niestety, ale nie może być za pięknie - ciemne oczy to większe ryzyko jaskry barwnikowej. 

- Ostatnią opcją, nie często występującą, są oczy albinotyczne. Występują u osób z albinizmem. Brak melaniny zwiększa ryzyko retinopatii, poparzeń siatkówki i wielu innych schorzeń. Z tego powodu, u takich osób zaleca się szczególną ochronę przed UV. 

Bibliografia:

https://www.bezokularow.pl/poradnik/melanina-za-co-odpowiada-i-dlaczego-jest-potrzebna-w-oczach
https://www.medonet.pl/leki-od-a-do-z/inne-leki,w-czym-jest-melanina--tak-wesprzesz-produkcje-melaniny-w-ciele,artykul,18657749.html