Rodzaje zeza i leczenie

Zez to wada charakteryzująca się nieprawidłowym ustawieniem gałek ocznych. Występuje, gdy osi oczu nie są równolegle. Zez to problem estetyczny, ale również zaburzający prawidłowe widzenie. W tym artykule przyjrzymy się bliżej temu, jakie rodzaje zeza są znane nauce, a także jak należy go leczyć. Sprawdź i dowiedz się więcej. 

Czym jest zez?

Zez to wada oczu, która objawia się niewłaściwym ustawieniem gałek ocznych. U zdrowej osoby obie gałki oczne powinny poruszać się jednocześnie w tym samym kierunku, nie ma możliwości by ruszyć tylko jednym z oczu. W przypadku zeza jedno z oczu odchyla się w innym kierunku. Charakteryzuje się to tym, iż jedno z oczu patrzy w pożądanym kierunku, np. na wprost, podczas gdy drugie odchyla się w kierunku nosa, ucha lub górę czy w dół. 

Skąd bierze się zez? 

Problem ten może pojawić się w każdym wieku - zarówno u najmłodszych, jak i u osób dorosłych. Do najczęstszych przyczyn zalicza się m.in. 

• wady wzroku, 
• schorzenia dotyczące gałki ocznej i oczodołu, 
• nieprawidłowości w funkcjonowaniu mięśni poruszających okiem lub nerwów odpowiedzialnych za ich pracę,
• choroby ośrodkowego układu nerwowego. 

Istotną rolę odgrywa również dziedziczność. Predyspozycje do zeza mogą być przekazywane w rodzinie. Nie jest to więc wada obecna wyłącznie od urodzenia, gdyż może rozwinąć się także jako następstwo niektórych chorób neurologicznych.

Rodzaje zeza 

Zeza dzielimy na różne rodzaje w zależności od tego, co cechuje dany typ wady. 

Podstawowy podział to zez zbieżny i rozbieżny.

- Zez zbieżny cechuje to, że chore oko lub oczy skierowane są w wewnętrzną stronę, do nosa.
- Zez rozbieżny jest przeciwnym do tego zbieżnego, ponieważ w jego przypadku oko lub oczy kierują się w stronę zewnętrzną, w kierunku skroni. 

Następnie wyróżniamy zez jawny i zez ukryty. 

- Zez jawny, jest widoczny. Ma stały kąt nachylenia, który nie zmienia się bez względu na to, w jakim kierunku patrzy osoba z zezem.
- Zez ukryty, nazywany inaczej zezem pozornym, zazwyczaj nie jest widoczny na pierwszy rzut oka. Tego typu zez może być widoczny dopiero w czasie silnego zmęczenia lub ujawnić się dzięki badaniom u specjalisty. 

Kolejnym rodzajem zeza jest zez porażenny. 

- Zez porażenny, inaczej strabismus paraliticus, to zaburzenie ustawienia oczu wynikające z uszkodzenia jednego z nerwów czaszkowych (III, IV lub VI), które kontrolują mięśnie zewnętrzne gałki ocznej. Skutkiem takiego uszkodzenia bywa ograniczenie ruchomości oka oraz utrata możliwości skoordynowanego widzenia obuocznego.

Ostatnim rodzajem jest zez nagły.

- Zez nagły pojawia się niespodziewanie bez wyraźnej przyczyny. Zazwyczaj zrozumienie jego etymologi wymaga badań. Gdy wystąpi, należy niezwłocznie udać się do lekarza. Zez nagły może być bowiem oznaką udaru mózgu lub silnego urazu, który mógł uszkodzić okolice oczu. 

Czy zeza można wyleczyć? Wiek ma znaczenie

Sposób leczenia zeza zależy od tego, w jakim wieku jest osoba chora. Najważniejszą zasadą, która dotyczy każdego przypadku jest to, by leczenie rozpocząć jak najwcześniej - może mieć to bowiem wpływ nie tylko na jego skuteczność, ale również na to, by w ogóle całkowite wyleczenie było możliwe. 

- Zez zbieżny i rozbieżny zazwyczaj pojawia się we wczesnym dzieciństwie. Diagnozę można przeprowadzać już u niemowląt - gdy specjalista oceni, że gałki oczne dziecka nie są ustawione prawidłowo. Jeśli kroki działania nie zostaną podjęte, u malucha może wystąpić leniwe oko. Amblyopia, niedowidzenie, zez - a potocznie nazywane właśnie leniwe oko, to stan, w którym jedno z oczu ma osłabioną zdolność widzenia. Wynika z braku odpowiedniego współdziałania między okiem a mózgiem. Gdy obraz z jednego oka jest nieprawidłowy, niewyraźny, to mózg z czasem uczy się go ignorować. Wtedy oko zostaje “wyłączone z użytkowania”. Osoba chora nie odbiera z niego obrazu, więc samo oko nazywa się tym leniwym. 

Leczenie leniwego oka przynosi najlepsze efekty jeśli zostanie rozpoczęte w pierwszych lata życia, a zakończone przed wiekiem szkolnym. To ważne, ponieważ to w 6. i 7. roku życia kształtuje się widzenie obuoczne, które może zostać zaburzone przez zeza.

- Jeśli rodzice dziecka nie podejmują interwencji, taka osoba może spróbować leczenia zeza gdy dorośnie. Niestety wtedy terapia może być mniej skuteczna i trudna. Wyleczenie zeza u dorosłych, choć wymaga czasu, nie jest niemożliwe. Wszystko zależy jednak od wielu indywidualnych czynników, które ocenia specjalista. 

Sposoby leczenia zeza

W przypadku leniwego oka leczenie zeza polega na tym, by to leniwe oko zmusić do pracy. To lekarz okulista dokładnie ocenia sposób, jaki będzie najlepszy w przypadku danej osoby. Spośród tych metod wymienia się:

- Korzystanie z soczewek lub okularów, które w odpowiedni sposób korygują wadę wzroku na leniwym oku. Zazwyczaj przyczyną choroby jest astygmatyzm lub dalekowzroczność.

- Ćwiczenia oczu. Specjalista, zazwyczaj ortoptysta dobiera właściwe dla danego pacjenta ćwiczenia, które poprawiają zbieżność gałek ocznych. Może być to np. układanie puzzli. Sprawdź, czym jest joga oczu.

- Przysłanianie zdrowego oka. To jeden z najbardziej skutecznych sposobów. Polega na zasłanianiu lub osłabieniu zdrowego oka, np. za pomocą opaski lub specjalistycznych kropli z atropiną. Gdy zdrowe oko nie widzi właściwie, leniwe oko jest zmuszone do pracy, co poprawia jego koordynację z mózgiem. 

Zez można wyleczyć również operacyjnie. Ten sposób zazwyczaj jest stosowany u dorosłych, ponieważ w ich przypadku może być jedynym skutecznym. Operacja zeza polega na naprawie nieprawidłowego ułożenia gałek ocznych poprzez operację mięśni gałek ocznych. Może również obejmować usunięcie zaćmy lub opadającej powieki, jeśli to one są przyczyną zezowania. 

Bibliografia:

https://instytutoka.pl/leczenie-zeza/
https://www.optegra.com.pl/metody-leczenia-zeza
https://www.okulisci.wroclaw.pl/leczenie/leczenie-zeza-u-dzieci