Siatkówczak oka - czym jest i jakie objawy daje?

Siatkówczak oka to wewnątrzgałkowy nowotwór złośliwy występujący niemal wyłącznie u dzieci do 5. roku życia. Może prowadzić do śmierci, jednak współczesna medycyna daje narzędzia, dzięki którym chorobę tę można w większości przypadków wyleczyć. Dowiedz się więcej o tym, czym jest siatkówczak oka i jakie objawy daje. Sprawdź!

Co to siatkówczak oka?

Siatkówczak oka, znany również jako retinoblastoma, to złośliwy nowotwór rozwijający się z niedojrzałych komórek siatkówki. Siatkówka to jedna z najważniejszych części narządu wzroku, która odpowiada za odbieranie bodźców świetlnych i przesyłanie ich do mózgu. Dowiedz się więcej o budowie oka. Siatkówczak to najczęściej diagnozowany nowotwór wewnątrzgałkowy u dzieci. Zazwyczaj dotyka maluchy do 5. roku życia, rzadziej rozwija się u starszych, a u dorosłych raczej nie występuje. 

Czy siatkówczak jest śmiertelny?

Jeśli choroba nie zostanie wykryta wystarczająco wcześnie, to brak odpowiedniego leczenia może skutkować przerzutami do innych narządów. Przerzuty w konsekwencji mogą prowadzić do śmierci małego pacjenta.

Czy siatkówczak jest wyleczalny?

Mimo że brzmi to groźnie, współczesna medycyna pozwala na wyleczenie ponad 90% chorych, często dając szansę na zachowanie wzroku przynajmniej w jednym oku. Choroba występuje w dwóch postaciach: dziedzicznej, uwarunkowanej genetycznie, oraz niedziedzicznej, wynikającej z przypadkowej mutacji. W obu przypadkach bardzo dużą rolę grają rodzice i opiekunowie: to bowiem po ich stronie leży wczesne rozpoznanie, które w przypadku zdiagnozowania siatkówczaka poprawia rokowania i daje szansę na szybkie wdrożenie skutecznej terapii. 

Jak objawia się siatkówczak oka?

A na co rodzice powinni zwrócić szczególną uwagę? Jak objawia się siatkówczak u dziecka? Ważne, żebyś jako rodzic wiedział, iż pierwsze sygnały nowotwór ten może dawać już w okolicy 1. roku życia. Obserwacja dziecka jest najważniejsza: mały człowiek nie potrafi jeszcze zakomunikować, że gorzej widzi, a to z kolei równa się temu, że, jak już mówiliśmy, to rodzic musi rozpoznać u niego objawy siatkówczaka, o ile ma takie podejrzenia. Wśród pierwszych symptomów wymienia się: 

- Leukokorię, czyli biały odblask w źrenicy. Często nazywa się to efektem „kociego oka” i najłatwiej zauważyć go na zdjęciach robionych z użyciem lampy błyskowej - zamiast naturalnego czerwonego odblasku, w oku dziecka pojawia się biała lub żółtawa plama. 

- Kolejnym bardzo częstym objawem jest zez u dziecka. Jeśli zauważysz, że jedno oko malucha zaczyna uciekać w bok, w górę lub w dół, nie lekceważ tego. W przypadku siatkówczaka zez pojawia się najczęściej wtedy, gdy zmiany nowotworowe obejmują plamkę, czyli miejsce na siatkówce odpowiedzialne za najostrzejsze widzenie. Warto też zwrócić uwagę na ogólną ostrość wzroku dziecka - jeśli maluch ma trudności z chwytaniem zabawek, rozpoznawaniem kształtów lub nie wodzi wzrokiem za przedmiotami tak sprawnie jak wcześniej, może to być sygnał utraty widzenia.

Istnieje też szereg rzadszych objawów, które zazwyczaj pojawiają się w bardziej zaawansowanych stadiach choroby. Należą do nich:

- Zmiana kształtu lub wielkości źrenicy: źrenica oka może stać się nienaturalnie szeroka lub zniekształcona.

- Zaczerwienienie i łzawienie oka: często połączone z bólem, co może sugerować rodzicowi rozwój jaskry wtórnej.

- Różnica w kolorze tęczówek obu oczu, znana jako heterochromia.

- Krew w przedniej komorze oka, widoczna jako czerwona plamka wewnątrz gałki ocznej.

Jakie są objawy siatkówczaka u niemowląt? 

Objawy siatkówczaka u niemowląt są bardzo podobne do objawów u starszych dzieci. To również odblask w źrenicy, zez i problemy z wodzeniem wzrokiem za przedmiotami.

Przyczyny siatkówczaka u dzieci

Jak już wiesz, siatkówczak u dzieci występuje w dwóch postaciach: niedziedzicznej i dziedzicznej, i to właśnie to od danej postaci zależy to, jakie są przyczyny choroby. 

1. Postać niedziedziczna.

To najczęstsza forma tego nowotworu, która pojawia się zupełnie przypadkowo. W tym przypadku błąd w genie RB1 występuje tylko w jednej konkretnej komórce siatkówki i nie jest obecny w reszcie organizmu. Zazwyczaj atakuje tylko jedno oko, dlatego nazywa się go postacią jednostronną. Co ważne dla rodziców, ta odmiana nie jest przekazywana genetycznie przyszłemu potomstwu, jak również nie ma ryzyka, że rodzeństwo też zachoruje na siatkówczaka oka.

2. Postać dziedziczna.

Występuje u około 25-30% chorych i jest znacznie poważniejsza pod względem genetycznym. Tutaj mutacja genu RB1 znajduje się w każdej komórce ciała dziecka. Ta postać odpowiada za wszystkie przypadki, w których nowotwór pojawia się w obu oczach oraz za niewielką część przypadków jednostronnych. Dzieci z tą formą siatkówczaka mają niestety wyższe skłonności do zachorowania na inne typy nowotworów w przyszłości, ponieważ wadliwy gen „noszą” w całym organizmie.

Diagnostyka siatkówczaka u dzieci

Jeśli zauważysz pierwsze objawy siatkówczaka u swojego dziecka, nie ma co zwlekać. Powinieneś jak najszybciej udać się ze swoją pociechą do lekarza pediatry lub do lekarza okulisty, aby ten dokładnie ocenił i profesjonalnie sprawdził, czy w oku Twojego dziecka zaszły jakieś niebezpieczne zmiany. Diagnozę wykonuje się za pomocą następujących badań: 

- Wziernikowanie pośrednie. Lekarz ogląda dno oka, szukając charakterystycznych zmian.

- Badania obrazowe (USG i tomografia). Wykonuje się je, aby uwidocznić zwapnienia wewnątrz guza, co jest typowe dla siatkówczaka. Tomografia dodatkowo sprawdza, czy nowotwór nie wychodzi poza gałkę oczną.

- Rezonans magnetyczny. Choć nie pokazuje zwapnień, jest pomocny w ocenie ewentualnych przerzutów i nacieków poza okiem oraz w nerwie wzrokowym.

Leczenie siatkówczaka u dzieci

Jeśli badania wykażą, że Twoje dziecko choruje na siatkówczaka oka, lekarz wdroży odpowiednie leczenie jak najszybciej. Leczenie siatkówczaka jest zawsze dobierane indywidualnie. Głównym celem lekarzy jest przede wszystkim uratowanie życia dziecka, a w następnej kolejności ocalenie gałki ocznej i zachowanie widzenia. Dzięki nowoczesnej medycynie wyleczalność tego nowotworu jest bardzo wysoka. Zazwyczaj stosuje się jedną z poniższych metod leczenia: 

- Terapia ogniskowa. Stosowana przy mniejszych guzach. Wykorzystuje się tu laseroterapię (niszczenie światłem/ciepłem), krioterapię (wymrażanie komórek nowotworowych) lub brachyterapię, która polega na naszyciu na oko na kilka dni małej płytki z materiałem radioaktywnym.

- Chemioterapia. To jedna z najczęstszych metod, zazwyczaj łączona z innymi zabiegami. Może być podawana tradycyjnie dożylnie, ale coraz częściej stosuje się nowoczesne metody celowane: podanie dotętnicze lub doszklistkowe (zastrzyk prosto do oka). Pozwala to na dostarczenie silnego leku prosto do guza, ograniczając skutki uboczne dla całego organizmu.

- Enukleacja (usunięcie gałki ocznej). Jest to metoda radykalna, stosowana w zaawansowanych stadiach, gdy guz jest zbyt duży, by można było uratować wzrok. Choć brzmi to drastycznie, w wielu przypadkach jest to zabieg ratujący życie, który pozwala całkowicie usunąć nowotwór z organizmu.

- Radioterapia. Obecnie stosowana rzadziej, głównie w przypadkach bardzo opornych na leczenie lub gdy nowotwór zaczyna się rozprzestrzeniać poza oko.

Jeśli u Twojego dziecka zostanie zdiagnozowany siatkówczak i rozpocznie ono leczenie tego nowotworu, nie zapomnij o tym, by zapewnić mu pomoc psychologiczną. Taka choroba u dziecka jest bardzo trudna zarówno dla rodziców, ich najbliższych, jak dla samego malucha. Choć może wydawać się to oczywiste, to nie zawsze jest to pierwsza rzecz, o jakiej myślisz w silnym stresie. Gdy będziesz w natłoku diagnoz, badań i poszukiwań najlepszych lekarzy - nie zapominaj o jednym: o emocjach swojego malca. Czasami dzieci w ramach mechanizmu obronnego zaczynają chować swoje uczucia. Pomoc specjalisty będzie zarówno dla Ciebie, jak i dla niego nieoceniona. 

Bibliografia:

https://twojespojrzenie.pl/a/ryaz,okulista-a-optometrysta-jakie-sa-roznice
https://together.stjude.org/pl-pl/conditions/cancers/retinoblastoma.html
Yannuzzi LA. Atlas chorób siatkówki. Wilczyński M, Omulecki W, red. wyd. pol. Wrocław: Edra Urban & Partner; 2012